การระดมสมองเพื่อพัฒนายุทธศาสตร์งานวิจัยระบบบริการสุขภาพของประเทศไทย

Written by กนิษชานันท์ ช่วยเรือง on Saturday, 18 May 2013. Posted in TRC-HS News, News

เมื่อวันที่ 3-4 เมษายน 2556 ศูนย์วิจัยเพื่อการพัฒนาระบบบริการสุขภาพ ได้จัดให้มีการประชุม “การระดมสมองเพื่อพัฒนายุทธศาสตร์งานวิจัยระบบบริการสุขภาพของประเทศไทย” ณ ห้องประชุม 209 ชั้น 2 ตึกอานันทมหิดล คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยมีการนำเสนอถึง กรอบแนวคิดงานวิจัยด้านระบบบริการสุขภาพ ภายใต้การจัดการของศูนย์วิจัยเพื่อการพัฒนาระบบบริการสุขภาพ โดยจัดแสดงดังแผนภูมด้านล่างนี้

trchs news 20130403-04 02

ที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน ประเทศไทยยังไม่มีการกำหนดยุทธศาสตร์งานวิจัยในด้านระบบบริการสุขภาพในระดับประเทศ งานวิจัยส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นโครงการย่อยเฉพาะด้าน หรือเฉพาะประเด็น  ทั้งนี้เพื่อเป็นไปตามความต้องการของนักวิจัย หรือแหล่งทุนสนับสนุน  โดยขาดการมองภาพรวมระดับมหภาค  ไม่ได้มีการวางแผนงานวิจัยอย่างเป็นระบบ เพื่อตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงในระบบบริการสุขภาพ และการพัฒนาทางเศรษฐกิจสังคมการเมืองในระดับประเทศ ระดับภูมิภาค และระดับโลก ทั้งในปัจจุบัน และในอนาคตระยะใกล้ และระยะยาว

ศูนย์วิจัยเพื่อการพัฒนาระบบบริการสุขภาพ ที่ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยภายใต้ความร่วมมือกับ สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุขและสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล จึงกำหนดให้มีการพัฒนายุทธศาสตร์งานวิจัยด้านระบบบริการสุขภาพของประเทศและจัดลำดับความสำคัญของงานวิจัยด้านระบบบริการที่จะช่วยมุ่งเน้นการสร้างองค์ความรู้ที่มีความสำคัญต่อระบบบริการสุขภาพของประเทศ มีผลกระทบสูง และสามารถนำไปใช้ในการกำหนดนโยบายระดับมหภาคได้ โดยศูนย์ฯจะจัดให้มีกระบวนการต่าง ๆ เพื่อการพัฒนายุทธศาสตร์ในช่วงครึ่งปีแรกของ พ.ศ. 2556 นี้

ขอบเขตของการวิจัยระบบบริการสุขภาพ
การวิจัยเกี่ยวกับระบบบริการสุขภาพเพื่อสร้างองค์ความรู้ในการแก้ปัญหาและพัฒนาระบบบริการ สามารถครอบคลุมประเด็นต่างๆ ดังแสดงในแผนภาพด้านบน ภายใต้มิติที่เกี่ยวกับบริการสุขภาพดังต่อไปนี้

  1. มิติของการดูแลสุขภาพ (Health care dimension): ครอบคลุม (1) บริการการส่งเสริมสุขภาพ (Health promotion) (2) การป้องกันโรค (Disease prevention) (3) การดูแลรักษาพยาบาล (Curative care) และ (4) การฟื้นฟูสภาพ (Rehabilitation) ทั้งนี้ ครอบคลุมถึงบริการสุขภาพที่ใช้หลักการแพทย์แผนปัจจุบัน การแพทย์แผนไทย รวมทั้งการแพทย์ทางเลือก
  2. มิติของสุขภาพ (Health dimension): ครอบคลุมบริการสุขภาพที่เน้นสุขภาพทางกาย จิต สังคม รวมถึงทันตสุขภาพด้วย
  3. มิติตามระดับของการจัดการระบบ (System management level) : ในระดับต่างๆ ได้แก่ (1) ระดับนโยบาย (Policy level) (2) ระดับของการจัดระบบบริการสุขภาพ (System level) (3) ระดับองค์กรที่ให้บริการสุขภาพ (Organization level) และ (4) ระดับของบริการสุขภาพ (Service level)
  4. มิติด้านที่ตั้ง (Setting dimension) : เน้น
    1. การบริการดูแลสุขภาพที่ให้บริการโดย หน่วยบริการหรือสถานพยาบาล (Facility-based) ทั้งที่เป็นหน่วยบริการระดับปฐมภูมิ ทุติยภูมิ และตติยภูมิ
    2. การส่งต่อเพื่อเชื่อมโยงกับบริการผู้ป่วย (Patient referral)
    3. การดูแลผู้ป่วยฉุกเฉิน (Emergency care)
    4. การดูแลตนเองของผู้ป่วยและประชาชน (Self-care) เฉพาะในส่วนที่เกี่ยวข้อง เชื่อมโยงกับบริการสุขภาพที่ให้โดยหน่วยบริการ หรือในฐานะที่เป็นองค์ประกอบของระบบบริการสุขภาพในภาพใหญ่
  5. มิติตามห่วงโซ่คุณค่าของระบบสุขภาพ: เน้นการวิจัยบริการสุขภาพเป็นหลัก และอาจขยายไปครอบคลุมถึงระบบที่แวดล้อมและองค์ประกอบด้านการจัดการที่เกี่ยวข้องกับบริการสุขภาพนั้น เช่น กลไกด้านการเงิน การจัดการทรัพยากรบุคคล ระบบสารสนเทศเพื่อการจัดการ ระบบการจัดการคุณภาพ และ กลไกด้านการคุ้มครองผู้บริโภค เป็นต้น ด้วยเหตุที่ปัจจัยเหล่านี้ อาจเป็นปัจจัยนำเข้าสู่บริการ ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อบริการ หรือปัจจัยที่ดูแลผลที่เกิดขึ้นต่อเนื่อง
  6. มิติของผลการดำเนินการของระบบ: เน้นใน 5 ด้านหลัก ได้แก่ (1) คุณภาพและความปลอดภัยของผู้ป่วย (2) ประสิทธิผลของบริการสุขภาพ (3) ประสิทธิภาพของบริการสุขภาพ (4) การเข้าถึงบริการสุขภาพ และ (5) ความเป็นธรรมในระบบบริการ

ทั้งนี้ จะมีการจัดระบบงานวิจัยระบบบริการสุขภาพภายใต้การดูแลของศูนย์ เป็น 5 กลุ่ม ได้แก่

  • การวิจัยเพื่อประเมินสถานการณ์ (Situation analysis) เพื่อศึกษาเชิงระบาดวิทยา เชิงเศรษฐศาสตร์หรือเชิงสังคมวิทยา ให้ได้สารสนเทศสำหรับการสร้างข้อสรุปเกี่ยวกับสถานการณ์ด้านต่างๆ ในระบบบริการสุขภาพที่จะนำไปสู่การพัฒนานโยบาย หรือการพัฒนาระบบบริการสุขภาพในระดับที่เกี่ยวข้องต่อไป
  • การวิจัยประเมินผล (Evaluation track) เน้นการประเมินผลบริการสุขภาพตามที่ผู้ใช้หรือผู้ตั้งคำถามกำหนด เพื่อทบทวน หรือพัฒนาบริการต่อเนื่อง
  • การวิจัยเพื่อเทียบเคียง (Benchmarking track) เน้นการค้นหาวิธีปฏิบัติที่ดีที่มีข้อมูลทางวิชาการสนับสนุน เพื่อนำมาเป็นตัวอย่างหรือต้นแบบให้แก่หน่วยบริการอื่นๆ
  • การวิจัยเพื่อการพัฒนา (Development track) เน้นการวิจัยเพื่อสร้างหรือพัฒนาต้นแบบ
  • การวิจัยด้านทรัพยากรมนุษย์ (Human resources track) เน้นการวิจัยเพื่อการวางแผนการผลิต และการจัดการเชิงระบบเกี่ยวกับบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุขที่จำเป็นสำหรับการดำเนินการของระบบบริการสุขภาพ

About the Author

กนิษชานันท์ ช่วยเรือง

กนิษชานันท์ ช่วยเรือง, MSc, PhD. Community Medicine (เวชศาสตร์ชุมชน) นักวิจัยของศูนย์วิจัยเพื่อการพัฒนาระบบบริการสุขภาพ (TRC-HS) สาขางานวิจัยที่ถนัดและเรื่องที่สนใจในด้านระบบบริการสุขภาพ, การพัฒนาเครื่องมือวัดผล/ตัวชี้วัด, การประเมินผล, ระบบประกันสุขภาพ

News (2012-2015)